Wim Kok

Is: het vleesgeworden poldermodel, het toonbeeld van geduldigheid en Hollandse keurigheid, een premier-van-alle-mensen. Wim Kok, acht jaar premier van Nederland.

Achtergrond:De in Bergambacht geboren timmermanszoon gaat in 1986 de landelijke politiek in. Hij is dan al een nationale bekendheid. Als voorzitter van het NVV en - na de fusie van het NVV met het NKV - van het FNV is hij al ruim twaalf jaar lang hét vakbondsgezicht van Nederland. Hoewel hij bekend staat als een hard onderhandelaar en iemand die het stakingsmiddel niet schuwt, omarmt hij lang voordat het woord poldermodel zijn intrede doet de 'overlegcultuur'. Compromis in plaats van confrontatie is Koks credo. En dat blijft zo.

Carrière:Na een opvolgingsstrijd waarbij PvdA-kopstukken als Willem van Kemenade, Ed Van Thijn en Marcel van Dam het onderspit delven, neemt Kok in 1986 het partijleiderschap over van Joop den Uyl. Drie jaar lang leidt hij als fractievoorzitter de oppositie tegen het kabinet-Lubbers II. Na de verkiezingen van 1989 verruilt Kok de kamerbankjes voor het regeringspluche. Hij wordt minister van Financiën en vice-premier in het kabinet Lubbers III.

Ondanks een verkiezingsnederlaag van de PvdA staat Kok op 24 augustus 1994 opnieuw op het bordes van Huis ten Bosch. Dit keer als premier van de eerste naoorlogse regering zonder christen-democraten.

Kleurloos? Wel nee:Acht jaar lang geeft Kok leiding aan twee paarse kabinetten. Het binnenlands beleid van de kabinetten-Kok wordt gekenmerkt door het ook in het buitenland zo geprezen Nederlandse poldermodel, waarin de toverwoorden overleg en compromis zijn. Geholpen door een gunstige economische wind zeilen de paarse kabinetten jarenlang vrijwel zonder kleerscheuren langs gevaarlijke politieke klippen.

Tegenslag: Vrijwel, want een grote schaduw over de paarse politiek werpt de kwestie-Srebrenica. In 1995 kan een Nederlands bataljon van Dutchbat niet voorkomen dat zevenduizend moslimmannen uit de enclave Srebrenica vermoord worden door de Serviërs. Hoewel er politiek en militair veel is misgegaan, blijft het kabinet overeind. Het is de zwartste periode zijn politieke loopbaan, zegt Kok zelf over het drama.

Hoogtepunt:Koks onbetwiste hoogtepunt is zijn rol bij het oplossen van de 'kwestie-Zorreguieta', in 2001. Kroonprins Willem-Alexander heeft mogelijk trouwplannen met de Argentijnse Máxima Zorreguieta. Haar vader, Jorge Zorreguieta, was echter achtereenvolgens staatssecretaris en minister van Landbouwtijdens de militaire regering van Videla, dat verantwoordelijk wordt gehouden voor vele verdwijningen en martelingen. Nederland staat op haar achterste benen: de kroonprins mag nooit trouwen met Máxima als zij een foute vader heeft. Een ongemakkelijke situatievoor premier Kok, die ministerieel verantwoordelijk is voor alles wat het koningshuis doet of zegt. Als Willem-Alexander zich in New York openlijk ergert aan de manier waarop de pers de kwestie verslaat, veroordeelt Kok dat.

Hij besluit tot een onderzoek door professor Baud naar de rol van Zorreguieta in het Videla-regime. Bovendien wordt oud-minister Max van der Stoel naar Argentinië gestuurd om te praten. Van der Stoel weet Zorreguieta ervan te overtuigen dat het voor alles en iedereen beter is als hij thuis blijft op de dag van het huwelijk. Voor- en tegenstanders prijzen Kok voor die aanpak.

Tot slot: Bewust van het feit dat politieke macht niet houdbaar is, maakt Kok in augustus 2001 bekend dat hij bij de komende verkiezingen niet meer verkiesbaar zal zijn. Hij maakt ook zijn opvolger bekend: de wat kleurloze Ad Melkert. Een vertrek op zijn hoogtepunt moet het worden. Het loopt iets anders. Op 10 april 2002 komt het NIOD met haar langverwachte rapport over Srebrenica en daaruit blijkt dat de regering en de landmachttop wel degelijk iets aan te rekenen valt. Het NIOD constateert dat 'humanitaire bewogenheid en politieke ambities Nederland in 1993 dreven naar een ondoordachte en nagenoeg onuitvoerbare vredesmissie'. Kok besluit op te stappen. Hij geeft toe dat hij en zijn medekabinetsleden tekort zijn geschoten bij het beschermen van de moslimenclave. Nederland is niet schuldig, vindt hij, maar medeverantwoordelijk. Op 16 april neemt Kok, samen met de voltallige ministerraad, zijn verantwoordelijkheid en treedt af.

Demissionaire zaken: Rustig zijn tijd uitzitten als vertrekkend demissionair premier is er alleen niet meer bij. Met de verkiezingen in het vooruitzicht opent de oppositie de keiharde aanval op de regerende partijen, de PvdA in het bijzonder. Vooral Pim Fortuyn verwijt Paars een lamlendige opstelling als het gaat om het oplossen van problemen. Onder leiding van premier Kok laat de huidige regering 'een grote puinhoop' achter in Nederland, aldus de nieuwkomer Fortuyn. Kok zet hoogst persoonlijk de tegenaanval in en zegt publiekelijk dat Fortuyn haat en tweedracht zaait onder de bevolking.

Op 6 mei wordt Pim Fortuyn doodgeschoten. De achterban van Fortuyn wijst met een beschuldigende vinger in de richting van 'links'. Kok reageert daar woedend op. Nadat 'zijn' PvdA een forse nederlaag lijdt bij de verkiezingen van 15 mei en opvolger Ad Melkert aftreedt, verschijnt Kok nog maar weinig in het openbaar.

Wapenfeit:Zijn laatste 'wapenfeit' is een bezoek aan Srebrenica. Na het verschijnen van het NIOD-rapport kondigde Kok al aan dat hij overwoog om 'op passende wijze en op een passend moment een bezoek aan de mensen in de regio te brengen'. Hij vertrekt op 11 juni naar de plek van het drama. Niet om zijn excuses aan te bieden, maar als eerbetoon aan de slachtoffers. Op 12 juli zit Kok voor de allerlaatste keer in de ministerraad.

Tags:

kok,

kabinet,

gevallen,

niod,

srebrenica