Pim Fortuyn zette Nederland op zijn kop

Professor Pim Fortuyn deed het politieke establishment op zijn grondvesten schudden. Daarover is iedereen het eens. Met zijn komst waren het scherpe debat en de politieke tegenstellingen in één klap helemaal terug, was politiek tot in de huiskamer hét gesprek van de dag en kreeg het woordenboek er weer een nieuw woord bij: demoniseren.

Pim Fortuyn was tot november 2001 alleen nog een beruchte criticaster die in onder meer Elsevier en het programma van vriend Harry Mens zijn gelijk predikte. Zoals dat het aantal asielzoekers in Nederland aan banden gelegd moest worden en dat het ambtenarenapparaat moest worden afgeschaft. De zittende politiek was in zijn ogen te statisch, te ingehouden, te netjes, te slap. Fortuyn was nog gewoon een vermakelijke dandy, een enfant terrible aan de zijlijn van de politiek.

Hij maakte er geen geheim van dat hij ooit minister-president van Nederland wilde worden. Als hij het voor het zeggen zou hebben, zouden de ramen in Den Haag opengaan en de kussens worden opgeschud. Voor het Katshuis zou in plaats van een allesverbloemende bomenrij een wijds gazon worden aangelegd. En het hele land zou hem, de minister-president, mogen bezoeken en in de arm mogen knijpen om te kijken of hij wel echt is.

Fortuyn maakt officieel zijn overstap naar de politiek als hij in het najaar van 2001 wordt binnengehaald door de nieuwe partij Leefbaar Nederland. Op 23 oktober kondigt oprichter en partijvoorzitter Jan Nagel, sinds de jaren zestig al groot voorstander van politieke vernieuwing, Fortuyn aan als gewenste lijsttrekker. "Hij is een topvoetballer die wel enige risico inhoudt, maar die de wedstrijd kan winnen", aldus Nagel. "We gaan met Pim de komende tijd veel gekke, malle dingen meemaken."

Onder Pim Fortuyn moet Leefbaar Nederland de vernieuwende, non-conformistische partij worden waar Nederland volgens Leefbaar Nederland op zit te wachten. Bijna komt het ook zover. In de peilingen stijgt de partij al snel richting de 22 zetels. Maar Fortuyn blijkt niet makkelijk te handhaven. Op 9 februari 2002 maakt Fortuyn in een spraakmakend interview met de Volkskrant onverbloemd duidelijk hoe hij er eigenlijk zelf over denkt - tegen alle afspraken met Leefbaar Nederland in. Nederland is vol, er moeten geen asielzoekers meer worden toegelaten, de islam is een achterlijke cultuur en het anti-discriminatieartikel 1 van de Grondwet mag worden geschrapt, aldus Fortuyn.

Het gaat het partijbestuur van Leefbaar Nederland te ver. Fortuyn moet opstappen als lijsttrekker omdat hij zich niet wil distantiëren van het interview. Waarna de nieuwe politicus meteen een eigen lijst opricht: Lijst Pim Fortuyn (LPF). Het betekent het einde van het succes van Leefbaar Nederland. De partij komt in een vrije val terecht en haalt in de peilingen niet meer dan zes zetels. De Lijst Pim Fortuyn wordt daarentegen razend populair.

Fortuyn zit vanaf dat moment als enige nieuweling in alle lijsttrekkersdebatten en speelt graag de verongelijkte tegenstander van de andere partijen, vooral de paarse. De gevestigde politici weten zich nauwelijks een houding te geven. Zo laat PvdA-kroonprins Ad Melkert in het eerste televisiedebat maar al te duidelijk merken dat hij niet weet wat hij met Fortuyn aanmoet; hij ontwijkt zelfs stug diens blik.

Met de komst van Fortuyn is onbetwist het politieke debat terug in de politiek. Hij zegt waar het op staat, daagt zijn tegenstanders uit ('Kom op, mijnheer Melkert, een beetje humor') en doet niet mee aan dingen die hem niet zinnen. Hij weigert antwoord te geven op luchtige quizvragen bij RTL4, hij trotseert journalist Wouke van Scherrenburg ('Ach vrouwtje, ga toch koken') en hij stuurt BBC's sterreporter John Simpson weg als de vragen hem niet aanstaan. Waar Fortuyn is, valt wat te beleven. Tot groot vermaak, maar ook zeker tot grote ergernis van veel mensen. Veel kritiek is er op zijn manier van politiek bedrijven. De LPF bestaat aan de buitenkant alleen uit Pim Fortuyn, de overige 49 kandidaten blijven op de achtergrond. En de partij heeft niet eens een partijprogramma, alleen maar een boek dat gezien kan worden als programma: 'De Puinhopen van Paars'.

Bij de presentatie van dat boek, op 14 maart, krijgt Fortuyn voor het eerst te maken met geweld direct gericht tegen zijn persoon. Drie actievoerders gooien taarten naar zijn hoofd en roepen 'Op naar de nul zetels'. Na het taartincident vertoont Fortuyn zich nauwelijks nog in het openbaar. Hij doet vergeefs een oproep aan Kok om hem te beschermen, omdat hij het zich niet kan veroorloven zelf permanent bodyguards in dienst te nemen. Tegen vrienden zegt hij dat hij vreest voor zijn leven.

Op 6 mei blijkt tragisch genoeg hoe terecht die vrees is. Als hij na een interview met radiopresentator Ruud de Wild naar zijn auto loopt, wordt hij van dichtbij neergeschoten. Vijf kogels raken hem in de hals, het hoofd en de rug. Hij overlijdt ter plekke. De vermoedelijke dader wordt enkele minuten later opgepakt. Het blijkt de 32-jarige Volkert van der G., een milieu-activist uit Harderwijk. Zijn mogelijke motief is vooralsnog een raadsel.

Na de moord blijkt pas hoe populair Fortuyn werkelijk was. Duizenden mensen gaan in de week na de aanslag de straat op om hun medeleven te tonen. Op de plek van de moord en bij het huis van Fortuyn in Rotterdam ontstaat een dik pak bloemen en brieven, overal in het land worden stille tochten georganiseerd, duizenden mensen tekenen de condoleanceregisters en zeker zoveel mensen wonen de begrafenis bij. 'Hij was onze Messias', 'Hij zei wat wij dachten' roept opeens een heel groot deel van de bevolking unaniem.

Ook blijkt dat de aanhangers van Fortuyn niet alleen Volkert van der G. schuldig bevinden aan de dood van hun held. De politieke tegenstanders van Fortuyn, en vooral de paarse politici, zijn medeverantwoordelijk voor de moord. Want: zij hebben in hun campagnes een sfeer gecreëerd die zo'n daad mogelijk maakte. Pim Fortuyn is 'gedemoniseerd', of zoals een aangeslagen LPF-voorzitter Langendam het verwoordt: 'De kogel kwam van links'. De hetze tegen alles wat links is wordt nog eens gevoed door de advocaten van Fortuyn, Gerard Spong en Oscar Hammerstein, die enkele dagen na de moord een aanklacht indienen tegen verschillende politici en media.

Op 15 mei stemt Nederland Pim Fortuyn massaal de Tweede Kamer in. De LPF krijgt 26 zetels en wint samen met het CDA (43 zetels) de Tweede Kamerverkiezingen. De tot dusver onbekend gebleven achterban van Fortuyn gaat de regering in. Om de politiek alsnog op zijn kop te zetten. Zoals Pim het wilde.

Tags:

pim,

fortuyn,

dood,

politiek,

verkiezingen,

lpf