De tactiek van een geduldig mens
22 apr 03
Door Amerika-correspondent Tim Overdiek.
De nieuwe wereld werd in één klap zichtbaar op 11 september 2001. George Bush keek die
namiddag vanuit de Marine One-helikopter naar de ravage bij het Pentagon en sprak tot een Witte
Huis-medewerker dat 'daar, in die ruïnes het begin van de eerste oorlog in de 21ste eeuw verscholen
lag'.
Eerder op de dag had minister Rumsfeld van Defensie hoogstpersoonlijk meegeholpen met het afvoeren van
gewonden. Kort erna brak hij zich het hoofd over de impact van de aanslagen. Hoe te reageren? Op een
notitieblok krabbelde hij niet de naam van logische hoofdverdachte Osama bin Laden, maar de naam van een
land. Irak.
Zes dagen later plaatste president Bush zijn handtekening onder een document, 2,5 velletje lang met bovenaan
het stempel TOP SECRET. In dit plan kreeg het Pentagon de opdracht om de strijd tegen wereldwijd terrorisme
voor te bereiden. Vanzelfsprekend was Afghanistan de prioriteit. Maar onderaan de tekst stond kort maar
krachtig: "Bereid de invasie voor van Irak."
Harde lijn
Daarmee werden de eerste concrete stappen gezet voor de oorlog tegen Irak, en zagen conservatieve aanhangers
van de harde lijn binnen het Pentagon hun droom uitkomen. Aangevoerd door onderminister Paul Wolfowitz en
aangemoedigd door vice-president Cheney en minister van Defensie Rumsfeld werd Saddam Hoessein doelwit nummer
twee.
Was de voorgenomen militaire actie tegen Irak slechts een kwestie van tijd? Wie alle tussentijdse stappen op
een rijtje zet, komt inderdaad tot die conclusie. Vaak zijn het slechts indirecte verwijzingen, soms
overduidelijke taal. Twee opmerkingen van Bush keerden telkens terug. "Ik ben een geduldig man." En: "Saddam
Hoessein vormt een direct gevaar voor Amerika."
Het geduld is op, en het gevaar moet wijken. De klok voor Saddam Hoessein begon te tikken op 11 september
2001. Onmiddellijk gingen stemmen op om Afghanistan en Irak tegelijkertijd aan te vallen, maar kijkend naar
het gebergte waar Osama bin Laden zich verborgen hield (en houdt?), werd dat plan snel van tafel geveegd.
First things first, werd de strategie.
Tot verbijstering van minister Powell van Buitenlandse Zaken groeide binnen de regering een ongekende fixatie
op Saddam Hoessein. Tot de aanslagen van 11 september had Powell de regie in handen, door bijvoorbeeld 'smart
sanctions' samen te stellen waarmee het probleem Irak kon worden bezworen: de zogeheten Containment-politiek.
Na 11 september gold een nieuwe realiteit.
Haat tegen Saddam
Niet dat Bush er al veel langer van overtuigd was dat Saddam Hoessein moest worden afgezet. Als zoon van de
41ste president, die Koeweit bevrijdde maar Saddam tot ongenoegen van veel Amerikanen liet zitten,
ontwikkelde Dubya een diepgewortelde haat jegens de Iraakse dictator. "Vergeet niet", zo sprak hij openhartig
tijdens een Republikeins gala-diner, "Dat deze man mijn vader wilde vermoorden."
Tijdens een presidentieel debat in december 1999 leek Bush zich ook onzorgvuldig uit te laten. Gevraagd naar
zijn opvatting als zou blijken dat Saddam Hoessein wel degelijk massavernietigingswapens bezat, antwoordde de
kandidaat: "I will take 'm out." Wat bedoelt u precies, was de wedervraag. "Take Saddam out?" Nee, herstelde
de gouverneur van Texas zich, 'take out the weapons'.
Dat de jacht op Osama bin Laden ook na de slag om Tora Bora vruchteloos zou blijven, gaf de voorstanders van
een Iraakse invasie alleen maar meer munitie. En spoedig was het Witte Huis-beleid definitief, zoals
president Bush in april 2002 tegenover een BBC-journalist liet doorschemeren. "I made up my mind. Saddam
Hoessein needs to go." En dat, zo voegde Bush er aan toe, was alles wat-ie er over kwijt wilde.
Dat was dus al in april, minder dan drie maanden na zijn roemruchte 'Axis of Evil-toespraak' in het congres.
"Staten als Irak, Noord-Korea en Iran bedreigen de wereldvrede. Door hun massavernietigingswapens vormen deze
regimes een ernstig en groeiend gevaar, zeker als die wapens aan terroristen worden gegeven. Ik zal niet
wachten op gebeurtenissen", waarschuwde Bush toen in een grimmige State of the Union.
Ongeveer op hetzelfde moment gaf de president in het geheim meer macht aan de CIA. Die mocht dodelijk geweld
gebruiken tijdens clandestiene operaties met als doel omverwerping van het Iraakse regime. Toen dat uitlekte,
en de wereld besefte dat de harde taal van Bush geen loze kretologie was, groeide de speculatie dat een
oorlog tegen Irak wel eens heel snel zou kunnen uitbreken.
Verenigde Naties
Maar George Bush bleek inderdaad een geduldig mens te zijn. In de zomer van 2002 niettemin combineerde hij
dat geduld met een vastberadenheid om de gewenste 'regime change' uit te voeren. De president gaf op zijn
ranch in Texas zijn meester-diplomaat Colin Powell de opdracht om de weg naar de Verenigde Naties in te
slaan. De militaire leiding kreeg als taak om de meest effectieve route naar Bagdad uit te stippelen.
Begin september lag er een verscheidenheid aan oorlogsopties op zijn bureau. Nu was het zaak om het volk en
de wereld van het 'onmiddellijke gevaar Saddam Hoessein' te overtuigen. Vanaf Ellis Island, met het
Vrijheidsbeeld op de achtergrond, sprak de president zijn landgenoten toe. Het was woensdagavond 11
september, één jaar later. Het volk moest zich voorbereiden op meer offers. Wie goed luisterde,
hoorde het geroffel van oorlogstrommels.
Die toespraak was vooral emotioneel. Een ongekend zakelijke speech volgde de ochtend erop. De Verenigde
Naties werden ervan doordrongen dat Saddam Hoessein met gegronde reden door Amerika in het vizier was
genomen. Bush nam de Veiligheidsraad in een diplomatieke wurggreep. "De geloofwaardigheid van deze
organisatie staat op het spel." Het was een variant op een eerdere uitspraak, die zijn onverzettelijkheid
typeerde. "Of je bent met ons, of je bent met de terroristen."
Die stellingname bevestigde de koers die president Bush in de vroege avond van 11 september 2001 in gedachten
inzette. Omringd door havikachtige adviseurs, en hooguit bijgestuurd door de politieke duiven in zijn
kabinet, bracht de zoon andermaal een oorlogsmachine op gang die het karwei van zijn vader ging afmaken.
Historie en heden doordrongen George Walker Bush van een onafwendbare toekomst. "We'll take 'm out." Saddam
Hoessein dus, en met hem de massavernietigingswapens.