Patrouillecoördinator J.H.A. Rutten

Tweede-luitenant Ron Rutten, patrouillecoördinator van de C-compagnie van Dutchbat III, komt uit het NIOD-rapport naar voren als een van de officieren die half juli 1995 al snel door hadden dat er iets vreselijks fout aan de hand was rond het basiskamp van Dutchbat in Portocari en daar ook ruchtbaarheid aan wilde geven. Rutten is tevens de man die de geschiedenis is ingegaan als de maker van het mislukte fotorolletje, waarop hij lijken van vermoorde moslims had vastgelegd.

In zijn observaties over zijn verblijf in de moslimenclave Srebrenica van januari tot juli 1995, merkt Rutten op dat Dutchbat na zonsondergang niets meer had in te brengen in het gebied. De blauwhelmen waren in het donker niet zichtbaar en moesten daarom terug naar de basis. De strijdende partijen, het Bosnische moslimleger en de Bosnisch-Servische soldaten en milities hadden dan vrij spel. Rutten had evenmin als compagniescommandant Groen, weinig illusies over wat Dutchbat voor de bevolking kon doen. Er kwamen door toedoen van het Bosnisch-Servische leger nauwelijks brandstof, vers voedsel en medicijnen binnen. De Nederlanders konden weinig meer voor de plaatselijke bevolking betekenen.

De luitenant oordeelt ook hard over het falen van de eigen leiding tijdens de hectiek van de julidagen als de Servische legereleider Mladic de enclave onder de voet loopt en Dutchbat zodanig intimideert dat de leiding geen weerstand durft te bieden. "Het was een complete chaos'', signaleerde hij. Zelf had hij op 13 juli nog een bezoek gebracht aan het zogeheten 'witte huis', waar hij tientallen mannelijke moslims met letterlijk de doodsangst in de ogen fotografeerde. De mannen werden daar ondervraagd, naar later bleek eerder gemarteld en vervolgens afgeslacht. Ook maakte hij foto's van negen lijken die de Bosnisch Servische militairen niet tijdig genoeg aan zijn waarneming had onttrokken en maakte hij opnamen van het scheiden van weerbare mannen van de vluchtelingenstroom uit Srebrenicastad. Op 26 juli 1995 mislukte het ontwikkelen van het fotorolletje op een marinelaboratorium. Volgens de officiële lezing door een menselijke fout.

Rutten was woest dat de leiding ziende blind wenste te zijn en niets wilde inbrengen tegen de deportatie van de vluchtelingen door de Bosnische Serviërs. Het leidde tot een forse aanvaring met pelotonscommandant Van Duijn, die hij impliciet beschuldigde van collaboratie met de Serviërs. Ook was hij een van de weinige officieren die zijn manschappen opdracht gaf hun wapen niet zomaar af te geven aan de manschappen van Mladic.

Rutten uitte zich ook teleurgesteld over het optreden van generaal Couzy op 23 juli in Zagreb. De generaal weigerde gewag te maken van de genocide die in de enclave had plaatsgevonden, terwijl hij er genoeg aanwijzingen voor had gekregen, aldus de luitenant.
(BRon: ANP)