Atzo Nicolaï maakt weer onverwachte carrièresprong

"Aha, dat is zeker een sociaal-democraat", zei een buitenlandse journalist ooit tegen een Nederlandse collega toen staatssecretaris Atzo Nicolaï een Europese vergaderzaal binnenstapte.

De vergissing wordt wel vaker gemaakt. De altijd zwierig geklede Nicolaï komt niet over als een typische blazer-dragende VVD'er, eerder als een introverte, ietwat artistiek aangelegde intellectueel, die je sneller bij een linkse partij zou verwachten.

Dat de 46-jarige Nicolaï staatssecretaris van Europese Zaken zou worden, lag gezien zijn achtergrond ook bepaald niet voor de hand. Nicolaï komt uit de wereld van kunst en cultuur. Na zijn studies staats- en bestuursrecht en politicologie was hij onder meer actief als musicalproducent. Daarna werkte hij bij het ministerie van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur als hoofd stafbureau Kunsten. In 1990 werd hij algemeen secretaris van de Raad voor de Kunst en vervolgens van de Raad voor Cultuur.

Dat hij, toen hij in 1998 in de Tweede Kamer kwam, het woordvoerderschap voor media en cultuur kreeg toebedeeld, was dan ook niet verwonderlijk. Verder hield hij zich als Kamerlid onder meer bezig met strafrecht en politie.

Groot was de verrassing dat Nicolaï in 2002 de post Europese Zaken ging vervullen in het eerste kabinet-Balkenende. Enige bemoeienis met die portefeuille had hij nooit gehad.

Maar Nicolaï maakt zich de ingewikkelde Europese materie snel eigen. Hij blijkt bovendien over een uitstekend politiek gevoel te beschikken. Als het nodig is bijt hij flink van zich af. Dat ondervond toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Jaap de Hoop Scheffer (CDA), Nicolaï's politieke baas.

De Hoop Scheffer vond in 2002 dat de tien kandidaat-lidaten van de Europese Unie rijp waren om lid te worden; Nicolaï was van mening dat de tien nog lang niet aan de eisen voldeden. Nicolaï speelde het hard en kreeg zijn zin: Nederland schroefde zijn eisen in Brussel op.

De belangrijkste affaire waarmee Nicolaï de afgelopen jaren te maken kreeg, was het referendum over de Europese grondwet. De VVD'er liep zich het vuur uit de sloffen om de Nederlandse burger tot een voorstem te bewegen.

De campagne van het kabinet, met als motto 'Europa, best belangrijk', werd echter geen succes. Waarschijnlijk heeft het optreden van een aantal ministers ("Bij een tegenstem gaat het licht uit") meer schade aangericht dan wat anders. Uiteindelijk stemde een forse meerderheid van de bevolking tegen, en de grondwet was van de baan. Nicolaï overwoog zijn ontslag in te dienen, maar liet zich door de leiding van het kabinet overtuigen aan te blijven.

Voor het grote publiek bleef de staatssecretaris relatief onzichtbaar. Europese kwesties van enig gewicht gaan naar de premier of naar minister Ben Bot van Buitenlandse Zaken, die in de EU gepokt en gemazeld is. De VVD'er moest het met de kruimels stellen, waarvoor hij wel overal publiciteit zocht.

Nicolaï wil verder in de politiek en de VVD-top ziet het blijkbaar wel in hem zitten. Toen er door het vertrek van Mark Rutte als staatssecretaris van Onderwijs een vacature ontstond, werd Nicolaï's naam al snel genoemd. Maar Nicolaï gaf aan zijn huidige post niet te willen opgeven. Wel was hij bereid Onderwijs erbij te doen.

Uiteindelijk lijkt er een nog eervoller functie voor Nicolaï weggelegd. Hij wordt waarschijnlijk minister voor Koninksrijkrelaties. Opnieuw een post die nooit eerder met hem in verband is gebracht.

(Bron: ANP)